Δευτέρα, Μαΐου 30, 2011

The most fervent hope in the depths of despair

(a text from the Athens group for the “surrealist survival kits” event)

“Never before has zero given rise to such optimism.”

[translation of an advertising slogan for Piraeus Bank]

The machines reproducing the annihilated Real work nonstop: they lull us to sleep at night, sing to us when the sun rises, shake us when the sun reaches its zenith, then plunge us into the sea of their tangled cables when dusk once more sets in. No longer is objective reality merely poor, inadequate, “trifling,” as André Breton once put it. Rather, it tends to become literally nightmarish: a theatrical stage where, with every passing second, a demoniac prompter announces the next destruction, presenting it as a necessary development in a plot that is as meaningful as the balance of a company under liquidation. There is no horizon in sight, either before us or behind us: this is what is announced to us, incessantly, by microphones, editorials, whispers, official communiqués. The past is constructed as a recurrent fatal error; the future as the compulsory extension, without the slightest deviation, of a present controlled by the fixed achievement indicators of a total adjustment. The eternal present explodes in the screen’s light-emitting diodes.

In such a dystopian reality, where seemingly not a crack has remained on the mirror of the present to allow the entrance of the sparks from the ambivalent unfolding on the future, life is reduced to a struggle for survival. We must find a way to wake up the next morning, to construct those essential tools that will help us make it through yet another day, another month, another year. After all, the machines of political economy also cater for this problem pertaining to the “management of human resources”, which otherwise specializes in personal, silent despair. The dietetics of the body’s submission to the rhythm of its productive use includes a number of techniques for temporary oblivion, hourly diversion, daily reinvigoration and nightly diffusion into the glittering Zero of “going out with friends”, which has nothing to do either with the outside or with friendship, being the fervent flight towards the neon entrails of the utterly commercialized world. Methodical reduction of life to the capital-relation: the lifestyle, which includes an infinity of lifestyles, which constitutes literally the last word of all possible lifestyles, those already existent and those remaining to be invented. Once, philosophers struggled to indicate the appropriate means for self-care; now, advertisers propose handy solutions for the renewal of self-consumption, of the identification of each being, unrepeatable in its uniqueness, as one vehicle (common in its nonentity) of purchase power, as a factor of the multiplication of capital, of the accumulable, mortified work. The problem, however, is that advertisers do not lie; they speak the truth: the naked king dances merrily over the corpses, yet almost none of those present rises to leave this appalling ritual, for almost no one hopes that something else may really exist, other than the king’s bloody dance and his flagrant nakedness.

Navigation manuals are provided by intellectual leaders and artists as well, often as an expression of miserabilism. Can plastic imagination function as an antidote to everyday poison? Might it reveal rays of light where everything appears to crumble into the impervious abyss of the indicators of financial stability? And, if seen from another angle, indeed from the one that today appears to reign over all the others, painting, the exercise of imagination, dreaming, the desire for objects that do not as yet exist — are these not an unforgivable luxury in our present times? The dominant cynicism may prove tolerant towards those kinds of ventures, on condition that these involve artists and manifestations that operate within the delimited territory of art as an autonomous sphere of public life, or, more accurately, as a separate branch of capitalist production. Within the limits of this sphere, survival can only ever be evoked either as an ideal escape that quenches with salt the thirst for a real escape from that which exists, or as an admission, an aesthetic affirmation of the present misery. It would obviously be unfair to devalue the importance of creative imagination, even when encaged within the realm of aesthetic forms. Yet it is crucial to insist upon the knot that must here be cut: as long as objective reality is not questioned radically, not placed at the point of the temporal/critical sword as it really is, namely as null, any proposal for survival will end up being no more than a stratagem for readjustment in a world that crashes, controls and subdues life itself.

Surrealism, the committed and collective search for the surreal, that is, for the field of real possibilities that have been repelled, or that have yet to be discovered, lurking as they are in the recesses of lived experience, has always been, and still is, an international movement for the change of the world, and of life. It has always sought, by setting its symbolic wheel in movement, to open up a space for the negation of this world, and this life, for the systematic undermining of all definitive claims in favor of “things as they are,” which fix humans to a present of exploitation and oppression. Its international character was and is crucial precisely because the existing social production of time and space itself, which limits lived experience to the historicity of nations and the enclosures of states, could not have remained unchallenged. Its status as a movement was and is essential for collective action to tend towards the active questioning of all those divisions that reproduce the dominant social relations as the only human relations imaginable, as well as the “best possible”: above all, of the division between producers and consumers of subjective creative expression. Bearing the indelible marks of the age that gave rise to it (that of the horrors at the trenches of the First World War and of the hopes blooming at the barricades of Petrograd and Berlin), surrealism never ceased, even at times of relative calm and financial growth, to expose the poverty, the insignificance, as well as the destructive potential of objective reality under the capital-relation; not in order to propound an uncritical recourse to the Ideal, nor to reinforce a feeling of aversion towards worldly things and the concomitant isolation in the innermost depths of pure Ego.

Neither Messianism nor asceticism: the action of surrealist groups the world over is a contribution to the international social revolution, to the emergence of the world-that-is-to-come, of life that struggles for its emancipation. And life, even today, when objective reality is structured like a nightmare, keeps struggling for its emancipation. Life is elsewhere: on the streets of common fights, where no shed blood dries up indifferently, on the windows which, against all forecasts, we persist in opening, in the acts of everyday disobedience or solidarity, in unpredicted encounters, in the transports of love or the illuminations of merciless black humor, when the mirror of the present cracks, and cannot but crack, since the present is undermined, indeed more than ever before, by the very contradictions and absurdities that gave rise to it.

From such a perspective, survival should not be grasped as the rescue of existence under the present conditions; no more so than it may be seen as a restoration to life as it was before the outbreak of the crisis. To survive means to live differently, to trace escape routes from that which exists. If today the narrative of capitalist progress is collapsing, along with the sense of safety harbored in the course of the preceding years by those of us who happened to live in the “zones of prosperity” of the developed capitalist countries regarding our lives’ outcomes, it is we who must now invent a narrative of exiting the capitalist barbarity now exposed to us in all its nudity, beside us, around us, everywhere, from Fukushima to Wisconsin. If work assumes, without any pretexts, the form of a brutal enslavement, if the dominance of the capital manifests itself as it really is, as the dominance of dead, objectified, accumulated work over living work (that is, over the creativity of the working bodies), we must claim work as a game, by trying to exercise and sharpen our ability to transform the objects to which we relate into hieroglyphics of desire. If finance, rather than being a hospitable playground as asserted for so many years by champions of enterprise, becomes a shooting range, we must display even more serious symptoms of counterproductive (according to their criteria) behavior, engage in projects aiming at the self-management of everyday life, announcing the future community of autonomous humans, proving that its possibility is a real one. If today art appears to be the bosses’ luxury and the redeemable intermission (before and after the ads) of proletarians, we must bring to light the most curious specimens of magic art, an art that opposes the cultural industry, that never abandons the fluid totality of life, that records, ignites, releases the creativity of living work beyond moral or aesthetic prejudices, without ever being reduced to a pawn for use in political or financial planning. If the numbers to which every social activity is reduced do not add up, we must throw all balances in the garbage bin; we must defend and develop further every activity that violates the principle of efficiency, and that, on the other hand, reinforces our ability to love, to dream, to persist in what attracts us, to let our bodies be distracted and thereby discover its own potential. Our survival from destruction presupposes that we do not allow the survival of those social relations that reproduce destruction as normality.

In the current circumstances, resistance is not scarce. What appears to be missing, or to be at present dramatically powerless, is the hope for another life. The “surrealist survival kits,” evoked for the first time some two decades ago by Leonora Carrington in her discussions with Penelope Rosemont, aim at reigniting this very hope: “The purpose of these kits is to offset the destructive facts of daily life, to pull us through the hardest times, to reawaken our sense of wonder and to renew our capacity for revery and revolt.”[1] These are collections of poetic, magical, oneiric objects that function symbolically, as indicators of our capacity for overcoming the limits of our individual substance in the direction of total emancipation. The production of such “survival kits” does not, of course, constitute a proposition that antagonizes other, more traditional, forms of developing a revolutionary consciousness. It is not the sole, or even the main, route for the reinvention of hope. The social struggles unfolding today, the victorious revolts that have already forced lifelong presidents to take their leave on helicopters, are the foremost events that will make us define anew what we can do and what is worth hoping for. Engagement in the surrealist adventure promises nothing more than the radicalization of the subjective potential for revolution, by mobilizing the multiplicity of the human aesthetic, intellectual and emotive forces towards the change of the world and of life, combining the exaltation of collective struggle with the agitation experienced by each one of us when abandoned to her or his abysses.



[1] Penelope Rosemont, “A Revolution in the Way We Think and Feel – Conversations with Leonora Carrington”, in Ron Sakolsky (ed.), Surrealist Subversions: Rants, Writings and Images by the Surrealist Movement in the United States, New York: Autonomedia, 2002, p. 190.

Παρασκευή, Σεπτεμβρίου 03, 2010

Θεώρημα πεμπτουσίας

Θεώρημα πεμπτουσίας

(Μια υπεράσπιση του υπερρεαλισμού)

του Σωτήρη Λιόντου


Σωτήρης Λιόντος:
Vishnu Krishna & Sri Lakshmi Radha (1991)


Something about surrealism brings out the killer instinct in the majority of critics.

J.H. Matthews

Είναι απίστευτος και τελείως εξωφρενικός ο εσμός ανοησιών και αθλιοτήτων που έχουν κατά καιρούς γραφτεί και συνεχίζουν να γράφονται από ξένους και έλληνες, υποτιθέμενους ειδικούς, συνήθως του ακαδημαϊκού ή του δημοσιογραφικού χώρου, αλλά και από παντελώς άσχετους αρθρογράφους παντός είδους, για τον υπερρεαλισμό. Με απίστευτες ανακρίβειες, ελαφρότατη προσέγγιση, μειωτικά ή χλευαστικά σχόλια, εστιασμένα σχεδόν πάντοτε στα άτομα, την προσωπική τους ζωή και τις ιδιαιτερότητές της, προσπαθούν με κάθε τρόπο να ελαχιστοποιήσουν τόσο την αξία όσο και την εμβέλεια αλλά και την διαχρονικότητα του υπερρεαλισμού, να υποβιβάσουν τον ρόλο του στο σημερινό πνευματικό γίγνεσθαι, να αλλοιώσουν και να παραποιήσουν το ιδεολογικό του περιεχόμενο και να εξευτελίσουν τα πνευματικά του επιτεύγματα, σπεύδοντας πάντα να ορίσουν το αμετάκλητο τέλος του, προσδιορίζοντάς το χρονικά εκεί όπου βολεύει τον καθένα.

Άλλοι παρουσιάζουν τον υπερρεαλισμό απλώς ως ένα καλλιτεχνικό κίνημα της “πρωτοπορίας”, που ξεκίνησε με τις ευγενικότερες προθέσεις, αλλά οι εσωτερικές του αντιφάσεις και οι προσωπικές και ιδεολογικές έριδες των μελών του εξασθένισαν την αρχική του ορμή και εξάντλησαν τις δυνατότητές του, ταυτίζοντας λανθασμένα ορισμένες πτυχές της ιστορικής πορείας του γαλλικού υπερρεαλιστικού κινήματος με τον υπερρεαλισμό ως γενικότερη νοοτροπία, φιλοσοφία και ιδεώδη τρόπο θεώρησης του κόσμου. Άλλοι, συχνά κακεντρεχείς ή απλώς ημιμαθείς, αμφισβητούν την ίδια την φυσιογνωμία του υπερρεαλισμού, την ιδεολογική δυναμική των εξαγγελιών του, την προσφορά του στον χώρο της σκέψης και της κοινωνικής δράσης και την αξία των γραπτών και εικαστικών του έργων, ισχυριζόμενοι πως ο υπερρεαλισμός δεν ήταν παρά ένα μηδενιστικό κίνημα ναρκισσιστικής συμπεριφοράς αστών διανοουμένων, οι οποίοι απλώς προσπαθούσαν να διασκεδάσουν την μεσοπολεμική ανία τους μέσω της πρόκλησης σκανδάλων και της αυτοκαταστροφής, διακηρύσσοντας την ιδεολογική σύγχυση και προτείνοντας τον παραλογισμό ως υπέρτατη μορφή τέχνης. Ο καθένας από την δική του θεωρητική ή τελείως αστοιχείωτη σκοπιά και σύμφωνα με τις συμβατικές και παγιωμένες του αρχές, πεπεισμένος για το αλάθητο της γνώμης του και το αλαζονικό αίσθημα παντογνωσίας που /εχει αποκτήσει λόγω της θέσης που κατέχει στον χώρο των μέσων διαμόρφωσης της κοινής γνώμης, πάντα τείνει να υποτιμά αυτό που δεν καταλαβαίνει ή δεν επιθυμεί να κατανοήσει εφόσον αυτό υπερβαίνει την αντιληπτική του ικανότητα ή τις εδραιωμένες αντιλήψεις του.

Έτσι και η εξέταση του υπερρεαλισμού γίνεται τις περισσότερες φορές εντελώς πρόχειρα, επιπόλαια και επιφανειακά, με έλλειψη επαρκούς γνώσης του θέματος και πειστικών επιχειρημάτων ή με περιπαικτική διάθεση που προσεγγίζει την λοιδορία, διαστρεβλώνοντας γεγονότα και παραποιώντας αυθαίρετα τις αρχές, το περιεχόμενο και τις επιδιώξεις του. Όλες όμως οι απόψεις αυτές συγκλίνουν καταλήγοντας στο ότι ο υπερρεαλισμός αποτελεί πλέον σήμερα ένα είδος εν ανεπαρκεία, ένα αισθητικό ρεύμα ξεπερασμένο, ένα κίνημα που εφόσον κατά τα φαινόμενα έπαψε να δραστηριοποιείται σε οργανωμένη μορφή μετά τον θάνατο του “ιδρυτή” του, έχει κλείσει οριστικά τον κύκλο ζωής του και οποιαδήποτε σύγχρονη προσέγγισή του αφορά μονάχα το ιστορικό του παρελθόν, μέσα στα όρια του οποίου τοποθετείται δίπλα στον ένα ή άλλο “ισμό” που προηγήθηκε ή υποθετικά τον διαδέχθηκε. Όσον αφορά την θέση του υπερρεαλισμού στο σύγχρονο πνευματικό και πολιτιστικό περιβάλλον, αυτή συνίσταται στην απλή επίδρασή κάποιων εκφραστικών χαρακτηριστικών του, που μπορεί να ανιχνευθεί στον χώρο της λογοτεχνίας, του κινηματογράφου, της διαφήμησης, ή των γραφικών τεχνών και πέρα από εκεί πουθενά. Όμως ακόμη και σε αυτές τις περιπτώσεις ο όρος “υπερρεαλισμός” χρησιμοποιείται τις περισσότερες φορές αυθαίρετα και καταχρηστικά, χαρακτηρίζοντας γεγονότα ή δημιουργήματα που δεν έχουν καμιά σχέση με τον υπερρεαλισμό ως σύλληψη, ως νοοτροπία και ως προοπτική ζωής.

Με τον τρόπο αυτό, τονίζοντας εσκεμμένα κάποια χαρακτηριστικά γνωρίσματά του και αποσιωπώντας άλλα, παρουσιάζεται μια διαστρεβλωμένη εικόνα του υπερρεαλισμού καθιστώντας τον αρκετά ανώδυνον για το ισχύον πολιτικοκοινωνικό καθεστώς, αλλά και πλήρως ενταγμένον στο καπιταλιστικό σύστημα του καταναλωτισμού και της εμπορικής αξίας των “καλλιτεχνικών” δημιουργιών του. Με την ίδια λογική ο υπερρεαλισμός, ως τμήμα ακαδημαϊκών σπουδών, έχει γίνει θέμα εκατοντάδων μελετών ή διατριβών και αναρίθμητων “ανδρομικών” εικαστικών εκθέσεων, στις οποίες κοινό χαρακτηριστικό αποτελεί τόσο ο πεπερασμένος χρόνος του όσο και ο πεπερασμένος χώρος του. Ο υπερρεαλισμός όμως υπερβαίνει τις χωροχρονικές ομαδοποιήσεις και τις τοποθετήσεις των κατά καιρούς μελών του στο ιστορικό και κοινωνικό γίγνεσθαι. Γι'αυτό δεν είναι δυνατόν να αρνείται κανείς το δικαίωμα σε κάποιον σήμερα να είναι ή να αισθάνεται υπερρεαλιστής και να του ζητά διαπιστευτήρια αυθεντικότητας και πειστήρια γνησιότητας, επειδή δεν έζησε στην συγκεκριμένη αρχική, την γνωστή ως “ιστορική”, περίοδο δράσης του κινήματος. Διότι ο υπερρεαλισμός δεν είναι ούτε μια μέθοδος γραφής ή ζωγραφικής, ούτε μια καλλιτεχνκή σχολή όπως εσφαλμένα έχει επικρατήσει να θεωρείται, αλλά μια ολοκληρωμένη εμπειρία ζωής και ευρύτερα μια γενικότερη νοοτροπία του σκέπτεσθαι και του ζειν ποιητικώς στον κόσμο που μας περιβάλλει και μας εμπεριέχει.

Ο υπερρεαλισμός ως τρόπος σκέψης και δράσης, συνίσταται σε μια ενιαία και αδιαίρετη καταγραφή κάθε μορφής οριακής εμπειρίας, ως πράξης απελευθέρωσης του ανθρώπου από ό,τι τον περιορίζει, τον φοβίζει, τον βασανίζει, τον κρατά δέσμιο θεσπισμένων και άγραφων νόμων. Πρόκειται για μια πνευματική δυνατότητα που ικανοποιεί την εγγενή ανάγκη του ανθρώπου να εκφράζεται απολύτως ελεύθερα, χωρίς να δεσμεύεται από τις κοινωνικές, ηθικές και ιδεολογικές αρχές και τα πλαίσια που καθορίζει η άρχουσα ιδεολογία κάθε εποχής, η οποία επιβάλλει τη χρήση κάποιων “μοντέλων” στη σκέψη και τον λόγο, έννοια σαφώς εξουσιαστική και καταπιεστική, που δεν επιτρέπει στον άνθρωπο να ξεπεράσει τις επίκτητες αναστολές του και να εξερευνήσει τις κρυμμένες ή λανθάνουσες ψυχοπνευματικές του δυνατότητες και τις βαθύτερες επιθυμίες του, που καθορίζουν την εν γένει στάση του έναντι του εξωτερικού κόσμου. Η υπερρεαλιστική υλικοπνευματική διαδικασία είναι μια αδιάκοπη πορεία μετασχηματισμού του εωτερικού και του εξωτερικού κόσμου που εξελίσσεται διαρκώς σε συνάρτηση με τις ατομικές συνθήκες του υποκειμένου από το οποίο προέρχεται και το κοινωνικό περιβάλλον της εκάστοτε εποχής, με απώτερο σκοπό την διεύρυνση των ορίων της ανθρώπινης ελευθερίας.

Πρωταρχική επιδίωξη του υπερρεαλισμού είναι η χρήση οποιουδήποτε μέσου ή “τεχνικής” ή πηγής έμπνευσης οδηγεί στην άμεση, αυθόρμητη και όσο το δυνατόν μη ελεγχόμενη από τα δεσμά της λογικής έκφραση της σκέψης, με σκοπό την αλλαγή της ανθρώπινης οπτικής απέναντι στα πράγματα, την πραγματικότητα και την ίδια την ζωή. Η διασύνδεση συνειδητού και υποσυνείδητου, η αδιάκοπη πρόκληση ρήξεων στον νοητικό τομέα, η προτεραιότητα στην απρόσκοπτη ανάπτυξη και έκφραση της φαντασίας, η αποδέσμευση από επίκτητες ηθικές και αναστολές, ο μη διαχωρισμός του γνωσιολογικού από τον συγκινησιακό τομέα στο πεδίο της έκφρασης, η σύνθεση κεκτημένων γνώσεων και στιγμιαίων αποκαλύψεων σύμφωνα με την αρχή της αυθόρμητης έμπνευσης και την αποδοχή του τυχαίου και της ομιλούσας σκέψης, η αποσύνδεση της γλώσσας από την ορθολογιστική νοηματοδότησή της, με την ευρύτερη υιοθέτηση της μεταφοράς, το παιχνίδι των αναλογιών, η χρήση του μαύρου χιούμορ, αποτελούν ανεξάντλητες πηγές έμπνευσης, αναζήτησης και ανακάλυψης όψεων της υπερπραγματικότητας, καθώς αυτή σταδιακά συναρμολογείται για να συνθέσει διαλεκτικά μια ολιστική θεώρηση του κόσμου προς την οποία πάντα στοχεύει ο υπερρεαλισμός.

Ο υπερρεαλισμός αποτελεί μία αέναη διαδικασία μετασχηματισμού των ιδεολογικών και αισθητικών δεδομένων της εκάστοτε εποχής και διαρκούς εξερεύνησης νέων κωδίκων έκφρασης και επικοινωνίας με βάση την απόλυτη ελευθερία έκφρασης, την αδέσμευτη φαντασία και την αυθόρμητη και αλογόκριτη έκθεση κάθε είδους προσωπικών, ψυχολογικών και ερωτικών εμμονών. Ο υπερρεαλισμός είναι ένας τρόπος σκέψης, αλλά και θέασης και ερμηνείας του κόσμου, που ανεξαρτήτως μορφολογικής κατηγοριοποίησης, συμβάλλει στην απελευθέρωση του πνεύματος από οτιδήποτε το περιορίζει, του θέτει εμπόδια στην έκφρασή του ή του υποδεικνύει τρόπους λειτουργίας και κανόνες συμπεριφοράς στους χώρους που δραστηριοποιείται. Ο υπερρεαλισμός σήμερα δεν νοείται απαραιτήτως ως πιστή προσήλωση στο γράμμα οποιωνδήποτε ιστορικών διακηρύξεων του παρελθόντος, ούτε εκλαμβάνεται ως απλή αναπαραγωγή των χαρακτηριστικών γνωρισμάτων του. Εμπνέεται σαφώς από τις θέσεις του ιστορικού κινήματος αλλά δεν αναμασά το παρελθόν, προτιμώντας να μείνει πιστός πρωτίστως στο πνεύμα του, το πνεύμα της αναζήτησης, της εξέγερσης και της επιθυμίας, συνεχίζοντας την υπερρεαλιστική περιπέτεια στην σύγχρονη εποχή. Αποτελεί όμως μια όσο το δυνατόν ανεξέλεγκτη από την ορθολογιστική τροχοπέδη, απρόσκοπτη νοητική διαδικασία ρήξης με την περιρρέουσα κοινωνική συμβατικότητα και τον κυρίαρχο πνευματικό συντηρητισμό και ταυτόχρονης ανακάλυψης αφανών πτυχών του εσωτερικού μας κόσμου, που όσο ανασύρονται τόσο περισσότερο μας ολοκληρώνουν ως ανθρώπινα όντα.

Φθάσαμε λοιπόν στο τέλος του εικοστού αιώνα στο σημείο να κατηγορείται ο υπερρεαλισμός ως ξεπερασμένος, να ανακηρύσσεται η φιλοσοφία του ως απαρχαιωμένη και οι επιδιώξεις του ως ανέφικτες και ουτοπικές και να γίνεται η προσπάθεια να πεισθούμε πως, θέλοντας και μη, έχουμε εισέλθει σε μια νέα “μεταμοντέρνα” κατάσταση, η οποία όμως, παρά τα όσα μεγαλόσχημα γράφονται γι'αυτήν, παρουσιάζεται παραδόξως κενή περιεχομένου, επιδιώξεων και σκοπών. Εάν σύμφωνα με τις διαπιστώσεις του μεταμοντερνισμού ο υπερρεαλισμός εν γένει θεωρείται πια παρωχημένος, θα θέλαμε τουλάχιστον να γνωρίζουμε συγκεκριμένα ποια διάδοχη κατάσταση τον υπερκέρασε, με ποια θεωρητικά προσόντα επιδιώκει να υπερβεί ή να επεκτείνει τα επιτεύγματά του, ποιο είναι το ιδεολογικό της περιεχόμενο, ποια είναι η φιλοσοφία της, οι επιδιώξεις της, ποια η γενικότερη στάση ζωής της, ποια κοινωνική οργάνωση προτείνει ως την καταλληλότερη για την ευδαιμονία του ανθρώπου, εάν και κατά πόσο επιδιώκει την απόλυτη ελευθερία της επιθυμίας και της σκέψης και τι προσφέρει στον τομέα της αποκάλυψης και απελευθέρωσης όλων των δυνατοτήτων του ανθρώπινου πνεύματος, αλλά και της ανθρώπινης υπόστασης μέσα στο κοινωνικό γίγνεσθαι.

Ο μεταμοντερνισμός προσφέρει την δυνατότητα παροχής εκλαϊκευμένης και αναμασημένης πνευματικής τροφής για τις αδαείς μάζες, στο όνομα μιας ψευδεπίγραφης δημοκρατικότητας που παρουσιάζεται να παρέχει μια εύπεπτη και ανώδυνη γνώση αποσπασματικής μορφής, που δεν συνθέτει ένα γνωστικό ή εμπειρικό σύστημα σκέψης και δεν διαθέτει στόχους, επιδιώξεις, προτιμήσεις ή ειδοποιούς διαφορές. Σύμφωνα μ’ αυτόν η νέα “μετανεωτερική” προοπτική του ανθρώπου είναι η απόλυτη παράδοση στην αγοραία λογική του “όλα καλά είναι” και η αποδοχή μιας αποϊδεολογικοποιημένης ισοπέδωσης και όχι σύνθεσης των πάντων, δίχως την δυνατότητα κριτικής και συνειδητής τοποθέτησης υπέρ του ενός ή του άλλου. Οι δοξασίες του, συνεπικουρούμενες από τους προπαγανδιστές του τέλους της ιστορίας και των ιδεολογιών, υποστηρίζουν την κυριαρχία του υποκατάστατου έναντι του πρωτοτύπου έργου και τον θρίαμβο της μαζικής κουλτούρας που παρουσιάζεται ως το υπέρτατο ιδανικό για τον σύγχρονο άνθρωπο, υποκείμενο πλύσης εγκεφάλου της διαφήμισης, της καταναλωτικής υστερίας και των μέσων μαζικής ενημέρωσης, που τον προτρέπουν να ασπαστεί την λατρεία του χρήματος και του κέρδους, τονίζοντας ταυτοχρόνως την απαξία όλων των θεωριών και πρακτικών κάθε ρηξικέλευθου και ριζοσπαστικού κινήματος σκέψης και έκφρασης που προηγήθηκε. Τα κάθε είδους πρωτοποριακά κινήματα εμφανίστηκαν στον χώρο της σκέψης και της τέχνης για να υπερβούν ιδεολογικά όρια, να ανατρέψουν πνευματικούς θεσμούς, να ανακαλύψουν νέους τρόπους δυνατότητες του ανθρώπινου φαντασιακού και να προτείνουν διεξόδους από τον πνευματικό συντηρητισμό και τις κατεστημένες μορφές έκφρασης.

Ο μεταμοντερνισμός όμως δεν προτείνει διεξόδους, αλλαγές, ρήξεις, συγκρούσεις ή ανατροπές, δεν επιδιώκει ούτε να καινοτομήσει, ούτε να καταρρίψει κατεστημένες ιδέες και ιδεολογήματα, δεν επιθυμεί να πειραματιστεί, να εφεύρει νέες μορφές πρωτότυπης σύλληψης και έκφρασης του ανθρώπινου πνευματικού δυναμικού, δεν προσδοκεί τελικά μια προοπτική ριζικής όσο και ριζοσπαστικής υλικής χειραφέτησης και πνευματικής απελευθέρωσης. Αρκείται στην απλή και επιφανειακή συσσώρευση του λόγου και των εικόνων, την αταξινόμητη παράθεση υπαρχόντων ή παραποιημένων πληροφοριών με την αφαίρεση κάθε είδους αιχμών και την απάλειψη των κορυφώσεων, καταλήγοντας σε ένα είδος αποϊδεολογικοποιημένου συγκρητισμού. Μας επισημαίνει απλώς πως ό,τι προηγήθηκε είναι σχετικής, αν όχι μηδαμινής, αξίας και μας προτείνει αντί της ανανέωσης την αναπαλαίωση και αντί της συνεχούς επινόησης την πλαστογράφηση, προτρέποντάς μας να βυθιστούμε μέσα στους οχετούς του ύστερου καπιταλισμού, οι οποίοι εντέχνως παρουσιάζονται να διαθέτουν μια κυρίαρχη και για τον λόγο αυτόν ακλόνητη πολιτιστική αξία, για να συμβαδίζουμε με την τελευταία διανοουμενίστικη μόδα. Αυτή η μη κριτική, αντιδημιουργική και παραιτημένη από κάθε διεκδίκηση στάση του μεταμοντερνισμού αποτελεί το πλέον λαϊκίστικο ιδεολόγημα της σύγχρονης εποχής και είναι ενδεικτική της συντηρητικής του φύσης και των οπισθοδρομικών του επιδιώξεων. Αποτελεί επίσης τον πλέον επικίνδυνο για το μέλλον της ανθρώπινης σκέψης και δράσης πνευματικό ευνουχισμό, γι’ αυτό και αναδεικνύεται ως απολύτως βολικός στο εξουσιαστικό κατεστημένο που τον υποστηρίζει.

Όσο αφορά στα εγχώρια πολιτιστικά πράγματα είναι ευκαιρία να γνωστοποιηθεί η έκδηλη δυσαρέσκεια, που πολλές φορές φθάνει μέχρι και την ανοιχτή εχθρότητα, για την σύγχρονη νεοελληνική πνευματική κατάσταση. Είναι καιρός να καταδικαστεί απερίφραστα η επιβολή της γενικευμένης κοινοτοπίας ως αξιόλογο πολιτιστικό μέγεθος, προτίστως στον χώρο του γραπτού λόγου, καθώς και η επικράτηση της περιρρέουσας μετριότητας και του ιδεολογικού συντηρητισμού, κυρίως μέσω της αφόρητης μυθιστορηματικής πλημμυρίδας που αναλώνεται στην περιγραφή των πλέον επιπόλαιων ή ανόητων όψεων της φθοροποιού καθημερινότητας ή των πλέον άγονων και οπισθοδρομικών εθνοκεντρικών υποθέσεων και του αναμασήματος μιας αντιδραστικής ιστορικής αφήγησης που συνεχίζουν να παρουσιάζονται ως σπουδαία επιτεύγματα της σύγχρονης εγχώριας λογοτεχνίας. Δεν μπορεί να τρέφει πλέον κανείς καμιά εκτίμηση, ούτε να διατηρεί κανένα σεβασμό για την συντριπτική πλειοψηφία της παλιότερης αλλά και της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας, η οποία ανέκαθεν διακρινόταν για τα πλέον αντιδραστικά και συντηρητικά γνωρίσματα και τις πλέον απεχθείς ηθικές και θρησκευτικές εμμονές, πολιτικο-κοινωνικές ιδεοληψίες, οπισθοδρομικά δόγματα και αφόρητο διδακτισμό, αλλά να αντιμετωπίζει με αίσθημα αηδίας το επί πολλές δεκαετίες αναμάσημά τους και την συνεχή προπαγάνδισή τους με υπερβολικούς επαίνους από την κριτική που προσπαθεί να προσδώσει σχεδόν σε όλα τα έργα της κύρος και αξία δυσανάλογη της πραγματικής.

Κανείς δεν είναι δυνατόν να αισθάνεται υπερήφανος ούτε για το “ένδοξο παρελθόν” και τις “υψηλές” πολιτιστικές αξίες του ανθρωπισμού, της αρετής, του ορθολογισμού της σωφροσύνης, και του μέτρου της αρχαιότητας, ούτε για την σημερινή τάση επιστροφής στην ομαλότητα και τον εφησυχασμό, αλλά και την στείρα παρελθοντολογία και αναπαραγωγή παρωχημένων ιδεολογημάτων με τα οποία ακόμη ανατρέφονται οι νεότερες γενιές και με τα οποία γίνεται προσπάθεια να πείσουμε ως λαός, όχι μόνο για την όποια ιδιαιτερότητά μας, αλλά ακόμη και για την δήθεν ανωτερότητά μας έναντι των άλλων. Κανένα ελαφρυντικό δεν είναι δυνατόν να παρέχεται στους πνευματικούς δυνάστες, τους “επώνυμους”, τους ψευδόσοφους, τους σπουδαιοφανείς, τις μεγαλόσχημες προσωπικότητες, τους κατόχους παντός είδους θέσεων και αξιωμάτων, τις αυτοπροβαλλόμενες λογοτεχνικές ασημαντότητες, οι οποίοι είτε με τα έργα τους, είτε με το αποκτηθέν μέσω της υπερβολικής προβολής και δημοσιότητας “κύρος” τους, είτε με την εν γένει συμπεριφορά τους στον αυτάρεσκο λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό χώρο, δεν επιτρέπουν να επιβιώσει και να ακουστεί οποιαδήποτε φωνή τούς χαλά το αυτάρεσκο οικοδόμημα της τυφλής υπακοής τους στα κυρίαρχα ιδεολογήματα που ενισχύει τις επίβουλες διαθέσεις τους, την πλεονεξία και την ιδιοτέλειά τους. Δεν υπάρχει κανένα κοινό σημείο μεταξύ μας, δεν έχουμε την ίδια νοοτροπία, ούτε μοιραζόμαστε τις ίδιες πνευματικές αξίες, δεν πρόκειται να συμφιλιωθούμε ποτέ αφού δεν ανήκουμε στον ίδιο κόσμο αν και ζούμε αναγκαστικά σε αυτόν.

Ως υπέρμαχος και όχι οπαδός του υπερρεαλισμού, της πλέον απελευθερωτικής δυνατότητας που απέκτησε ποτέ ο άνθρωπος για να δραπετεύσει από την μονοδιάστατη αντίληψη της θέσης του και του ρόλου του στον κόσμο, σε ανοιχτή διένεξη με την "αντικειμενική" πραγματικότητα, που έχει εδώ και αιώνες καταστεί ως ένα μοναδικό και αναπόφευτο καθεστώς, μέσα στην σημερινή παρακμιακή εποχή της κυρίαρχης απάθειας, της πνευματικής αποτελμάτωσης και του γενικευμένου εγκωμιασμού του ανώδυνου και του ευτελούς, προτείνω την αντίσταση σε αυτό τον πνευματικό ευνουχισμό μαζικών προδιαγραφών και σε αυτό τον ιδεολογικό αποπροσανατολισμό τεραστίων διαστάσεων που συνεχίζει να συντελείται, με πρώτη και κύρια ενέργεια την έμπρακτη κατάργηση των σύγχρονων πολιτιστικών αξιών και ειδικότερα την καταστροφή της λογοτεχνίας και της τέχνης με την μορφή που την γνωρίζουμε ως σήμερα. Η αμφισβήτηση όλων των υπαρχόντων θεσμών και η αναίρεση των παραδεκτών δεδομένων, είναι βαθιά αναγκαιότητα κάθε υποστηρικτού της απόλυτης ατομικής ελευθερίας και αναφαίρετο δικαίωμα της ύπαρξής μας ως ζωντανά και σκεπτόμενα ανθρώπινα όντα. Στις σημερινές λοιπόν συνθήκες η αμφισβήτηση πρέπει να γίνει άρνηση και πρόκληση αναταραχής και να εστιαστεί ενάντια σε ένα σωρό χρεοκοπημένες έννοιες, βλαβερές συνήθειες και παραπλανητικά ιδεολογήματα που έχουν επιβληθεί ως απόλυτες αξίες του πνεύματος ή αναγκαστικά παρεπόμενα μιας ζωής, που καθώς κυλά με αυτό τον τρόπο εξελίσσεται ολοένα σε μια μίζερη επιβίωση.

[Το κείμενο αυτό, σε μια αρχική μορφή, πρωτοδημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Πόρφυρας», Τεύχος 94, Κέρκυρα, Απρίλιος – Ιούνιος 2000, σελ. 425-428].



Σάββατο, Μαΐου 01, 2010





Κλήδονας Τεύχος 4

Αφιέρωμα στη συνάντηση









Περιεχόμενα:

Εισαγωγικά στη συνάντηση
Νίκος Σταμπάκης: Η μεταστροφή ως συνάντηση (3 κείμενα)
Paul Éluard-Benjamin Péret: 152 παροιμίες κατά το κέφι της ημέρας
André Breton-Paul Éluard: Σημειώσεις για την ποίηση
André Breton-Jean Schuster: Ποιητική τέχνη
Γιάννης Γκολφινόπουλος: Για την αδυναμία μαγνητοσκόπησης μιας οποιασδήποτε συνάντησης 
Mary Low: Συνάντηση
Βαγγέλης Κούταλης: Η ψυχή ως Copula Mundi
Νίκος Σταμπάκης: Δύο συναντήσεις 
Γιάννης Ξούριας: Ο κήπος των τυχαίων ραντεβού  
Διαμαντής Καράβολας: Συναντώντας το παρελθόν ανακαλύπτοντας υπολείμματά του
Μία εκδήλωση & ένα παιχνίδι
Ody Saban: Ανταλλάξτε την καρδιά σας...
Rafet Arslan: Κάλεσμα για έναν πνευματικό μετασχηματισμό...
Vicente Gutierrez Escudero: Η συνάντηση με τη Σκοτεινή Αυτο-αλιεύουσα Γυναίκα
Eugenio Castro: Μόνο οι ώρες
Γαλήνη Νόττι-Βαγγέλης Κούταλης: Star System
Λευκή Αθανασίου: Συναντήσεις / Αποχωρισμοί

Το μπαούλο με τα ΒΙΠΕΡ (συλλογικό παιχνίδι)
Νίκος Σταμπάκης: Franklin Rosemont (1943-2009)
Franklin Rosemont: Η ερμηνεία των διακοπών  
Franklin Rosemont: Αλήθεια μέσω του λάθους
Σωτήρης Λιόντος: Guy Cabanel
Guy Cabanel: 6 Ποιήματα
Annie le Brun: Δωδέκατος δακτύλιος
Σωτήρης Λιόντος: Ignis Purgatorius
Συγκοινωνούντα δοχεία (συλλογικό παιχνίδι)
Τρενόχαρτο (συλλογικό παιχνίδι)

ΠΟΙΗΣΗ: Λαμπρινή Αιωροκλέους, Γιάννης Γκολφινόπουλος, Σωκράτης Κέρκης, Γιάννης Ξούριας, Λύντια Παπαζήση, Αλεξάνδρα Χαλκιά

Υπερρεαλιστική Ομάδα Αθήνας: Υπερρεαλισμός και κινηματογράφος,Πριν και μετά τη θραύση του καθρέφτη

Πίνακας εξωφύλλου: Ody Saban, Η χαρά της αντιμετώπισης (2009)
Σχέδια οπισθοφύλλου: Μαριάννα Ξανθοπούλου

Τρίτη, Νοεμβρίου 10, 2009

Διεθνής Διακήρυξη Σουρρεαλιστών/τριών για τους προφυλακισμένους Σέρβους αναρχοσυνδικαλιστές

Θέλουμε, απ’ αυτή τη θέση, να διακηρύξουμε την αμέριστη συμπαράστασή μας στους πέντε Σέρβους αναρχοσυνδικαλιστές που έχουν προφυλακιστεί από τις 4 του Σεπτέμβρη, αντιμετωπίζοντας την κατηγορία της «διεθνούς τρομοκρατίας». Οι Tadej Kurep, Ivan Vulović, Sanja Dojkić, Ratibor Trivunac και Nikola Mitrović, μέλη της Sindikalna konfederacija Anarho-sindikalistička inicijativa (ASI), συνελήφθησαν μερικές μέρες μετά από μιαν άμεση δράση αλληλεγγύης προς τον αγωνιστή, και τότε απεργό πείνας, Θοδωρή Ηλιόπουλο. Στο στόχαστρο αυτής της δράσης είχε βρεθεί η ελληνική πρεσβεία στο Βελιγράδι.
Οι σερβικές αρχές χρησιμοποίησαν τις μικρές ζημιές που προκλήθηκαν στο κτίριο της ελληνικής πρεσβείας ως πρόσχημα για να επιδείξουν τις κατασταλτικές τους αρετές, βαφτίζοντας «τρομοκράτες» τα μέλη της ASI και θέτοντάς τα υπό κράτηση χωρίς να υπάρχουν σοβαρά στοιχεία τα οποία να αποδεικνύουν την εμπλοκή τους σε αυτό το, ούτως καλούμενο, έγκλημα της φθοράς της πρόσοψης ενός κτιρίου. Δεν είναι, ασφαλώς, η αισθητική του κτιρίου αυτό που απασχολεί τη σερβική αστυνομία∙ ούτε ο συμβολισμός, ως τέτοιος, μιας επίθεσης στην πρεσβεία ενός άλλου κράτους: ο πραγματικός αντίκτυπος της διεθνούς αλληλεγγύης και της ριζοσπαστικής πολιτικής δράσης, της προσανατολισμένης στην κοινωνική χειραφέτηση, να τι τους εξωθεί να παραβιάσουν τα όρια της υποτιθέμενης δημοκρατίας τους, στέλνοντας αγωνιστές στη φυλακή, με διαδικασίες που θυμίζουν μια κακόγουστη φάρσα.
Ο Ratibor Trivunac, ένας από τους κατηγορούμενους, είναι φίλος του διεθνούς σουρρεαλιστικού κινήματος. Ο σουρρεαλισμός, όμως, δεν αποτελεί μια κλειστή λέσχη προσωπικών γνωριμιών, για τους ίδιους λόγους που δεν περιορίστηκε ποτέ και στις απλές αισθητικές συγγένειες. Θεωρούμε αδέλφια μας και τους πέντε αυτούς Σέρβους αγωνιστές (και του έκτου, Ivan Savic, που συνελήφθη κάποιες μέρες αργότερα) επειδή μοιραζόμαστε το σκοπό τους, την επιλογή τους να ζήσουν και να παλέψουν για μιαν άλλη, χειραφετημένη ζωή. Όταν ένα κράτος απλώνει τα καταπιεστικά του χέρια σε έναν/μία από εμάς, πρέπει όλοι και όλες να νιώσουμε την απειλή στην ελευθερία μας, πρέπει όλοι και όλες να σταθούμε μαζί με εκείνους που διακινδυνεύουν τις βασικές ελευθερίες τους επειδή είναι αποφασισμένοι να αγωνιστούν, εδώ και τώρα, για την πραγματική καθολική ελευθερία.
Απαιτούμε την άμεση απελευθέρωση των πέντε συντρόφων και φίλων μας!
Το πάθος για τη λευτεριά είναι δυνατότερο απ’ όλα τα κελιά σας!

Υπερρεαλιστική Ομάδα Αθήνας:
Γρηγόρης Αποστολίδης, Γιάννης Γκολφινόπουλος, Μανώλης Δάσκαλος, Διαμαντής Καράβολας, Βαγγέλης Κούταλης, Σωτήρης Λιόντος, Ηλίας Μέλιος, Λευκή Μοσσού, Μαριάννα Ξανθοπούλου, Γιάννης Ξούριας, Μάκης Περδικομάτης, Νίκος Σταμπάκης, Θεώνη Ταμπάκη, Αλεξάνδρα Χαλκιά.

Λευκωσία: Κώστας Ρεούσης.

Leeds Surrealist Group:
Gareth Brown, Stephen J. Clark, Kenneth Cox, Luke Dominey, Jan Drabble, Bill Howe, Caroline Jeffs, Sarah Metcalf, Mike Peters, Peter Overton, Martin Trippett.

Surrealist London Action Group (SLAG):
Paul Cowdell, Merl Fluin, Aniano Henrique, Patrick Hourihan.

Grupo Surrealista de Madrid:
José Arias Taboada, Eugenio Castro, Manuel Crespo, Javier Gálvez, Jesús García Rodríguez, Vicente Gutiérrez Escudero, Bruno Jacobs, Lurdes Martínez, Julio Monteverde, Noé Ortega, Antonio Ramírez, José Manuel Rojo, María Santana y Ángel Zapata.
και οι φίλοι της ομάδας:
Sonia Ayerra, Rag Cuter, Andrés Devesa, Jesús González Gómez, Paul Hammond, Inés Mendoza, Emilio Santiago, Leticia Vera and the Anarchist Group Al Margen.

Groupe Surréaliste de Montréal:
Jean-Maurice Brouillet, Dominic Tétrault.

Le Groupe de Paris du mouvement surréaliste:
Michèle Bachelet, Alfredo Fernandes, Jean-Pierre Guillon, Michaël Löwy, Marie-Dominique Massoni, Dominique Paul, Michel Zimbacca.

La Vertèbre et le Rossignol (ville de Québec):
Enrique Lechuga, David Nadeau.

εκ μέρους της Grupo Surrealista del Río de la Plata/Buenos Aires-Montevideo:
Juan Carlos Otaño.

εκ μέρους της Skupina Českých a Slovenských Surrealistů:
Frantisek Dryje, Katerina Pinosova, Bertrand Schmitt, Bruno Solarik.

Surrealistgruppen i Stockholm, Johannes Bergmark.

Sürrealist Eylem Türkiye

Surrealist Movement in U.S.A.:
Chicago Surrealist Group: Penelope Rosemont, Paul Garon, Beth Garon, Gale Ahrens, David Roediger, Joseph Jablonski, Joel Williams, Jan Hathaway, Irene Plazewski, Janina Ciezadlo, Renay Kirkman, Tamara L. Smith.

Portland: Brandon Freels, M.K. Shibek.

The St. Louis Surrealist Group:
Richard Burke, Susan Burke, Andrew Torch, M. M. Morose.

Eric Bragg (www.surrealcoconut.com)